OEE berekenen doet u met de formule OEE = beschikbaarheid × prestatie × kwaliteit. Beschikbaarheid is de werkelijke looptijd gedeeld door de geplande productietijd, prestatie is de werkelijke output tegenover de theoretische output bij ideale cyclustijd, en kwaliteit is het aandeel goede stuks. Vermenigvuldig de drie en u krijgt het percentage van de geplande tijd dat echt waardevol werd benut.
In deze gids leest u hoe u elke factor bepaalt, ziet u een volledig doorgerekend voorbeeld en ontdekt u hoe MTBF en MTTR de beschikbaarheid verklaren. Zo weet u welke onderhoudsmaatregel welk verlies aanpakt.
Wat is OEE?
OEE staat voor Overall Equipment Effectiveness, in het Nederlands ook wel de totale effectiviteit van een installatie. Het cijfer vat drie soorten verlies samen in één percentage:
- Beschikbaarheidsverlies: de machine had moeten draaien, maar stond stil door een storing, een omstelling of wachten op materiaal.
- Prestatieverlies: de machine draaide, maar trager dan de ideale cyclustijd of met korte onderbrekingen.
- Kwaliteitsverlies: de machine produceerde stuks die afgekeurd of herwerkt moesten worden.
Een OEE van 100 % betekent dat u tijdens de volledige geplande productietijd alleen goede stuks maakte aan de ideale cyclustijd. Dat haalt in de praktijk geen enkele machine. De waarde van OEE zit niet in het absolute getal, maar in het zichtbaar maken van wáár de tijd verloren gaat.
OEE berekenen in 3 stappen
Voor de berekening hebt u per machine en per periode vijf gegevens nodig: de geplande productietijd, de totale stilstandtijd binnen die periode, de ideale cyclustijd per stuk, het totaal aantal geproduceerde stuks en het aantal goede stuks.
Beschikbaarheid
Beschikbaarheid = looptijd / geplande productietijd
De geplande productietijd is de tijd waarin de machine volgens de planning moet produceren. Pauzes en periodes zonder productieorder trekt u er vooraf af. De looptijd is die geplande tijd min alle ongeplande stilstand: storingen, omstellingen en wachten op materiaal of personeel.
Prestatie
Prestatie = (ideale cyclustijd × totaal aantal stuks) / looptijd
De ideale cyclustijd is de kortste tijd waarin de machine één stuk kan maken onder normale omstandigheden, bijvoorbeeld volgens de machinespecificatie of de kortste cyclustijd die u ooit stabiel hebt gemeten. Draait de machine trager, of zijn er micro-stops die niet als storing geregistreerd worden, dan zakt de prestatie onder 100 %.
Kwaliteit
Kwaliteit = aantal goede stuks / totaal aantal stuks
Goede stuks zijn stuks die in één keer goed zijn. Wat herwerkt moet worden, telt niet als goed, ook al raakt het uiteindelijk wel bij de klant.
Rekenvoorbeeld
Een voorbeeld met fictieve cijfers voor één ploeg op één machine:
- Ploeg van 480 minuten, waarvan 30 minuten geplande pauze: geplande productietijd is 450 minuten.
- Twee storingen met samen 45 minuten stilstand: looptijd is 450 − 45 = 405 minuten.
- Ideale cyclustijd 0,5 minuut per stuk; er werden 720 stuks geproduceerd.
- Daarvan werden 18 stuks afgekeurd: 702 goede stuks.
| Factor | Berekening | Resultaat | Verloren tijd |
|---|---|---|---|
| Beschikbaarheid | 405 / 450 | 90,0 % | 45 min stilstand |
| Prestatie | (0,5 × 720) / 405 = 360 / 405 | 88,9 % | 45 min trager draaien |
| Kwaliteit | 702 / 720 | 97,5 % | 9 min aan afgekeurde stuks |
| OEE | 0,900 × 0,889 × 0,975 | 78,0 % | 99 min van 450 min |
Ter controle kunt u de OEE ook in één keer berekenen: goede stuks × ideale cyclustijd / geplande productietijd = 702 × 0,5 / 450 = 351 / 450 = 78,0 %. Komen beide berekeningen op hetzelfde uit, dan kloppen uw gegevens. De laatste kolom laat zien waarom de opsplitsing nuttig is: in dit voorbeeld gaat even veel tijd verloren aan trager draaien als aan storingen, iets wat een totaalcijfer alleen nooit toont.
MTBF en MTTR: hoe vaak en hoe lang staat uw machine stil?
De beschikbaarheid vertelt hoeveel tijd verloren ging, maar niet waarom. Daarvoor gebruiken onderhoudsverantwoordelijken twee betrouwbaarheidsindicatoren.
- MTBF = bedrijfstijd / aantal storingen. Mean Time Between Failures: de gemiddelde bedrijfstijd tussen twee storingen. Hoe hoger, hoe minder vaak de machine uitvalt.
- MTTR = totale hersteltijd / aantal herstellingen. Mean Time To Repair: de gemiddelde tijd van het begin van een storing tot de machine weer produceert. Hoe lager, hoe korter elke onderbreking.
Samen geven ze een benadering van de beschikbaarheid die alleen naar storingen kijkt: beschikbaarheid ≈ MTBF / (MTBF + MTTR).
Voorbeeld met fictieve cijfers over een maand: een machine draait 160 uur en valt 8 keer uit, met in totaal 6 uur hersteltijd. De MTBF is dan 160 / 8 = 20 uur en de MTTR is 6 / 8 = 0,75 uur of 45 minuten. De storingsgebonden beschikbaarheid is 20 / (20 + 0,75) ≈ 96,4 %.
Die twee getallen sturen naar een andere aanpak. Een lage MTBF wijst op terugkerende oorzaken zoals slijtage, vervuiling of slechte smering. Een hoge MTTR wijst eerder op organisatie: wachten op een technieker, zoeken naar onderdelen of ontbrekende schema’s.
Van cijfer naar actie: welke onderhoudsmaatregel raakt welke factor?
OEE wordt pas bruikbaar als elk verlies een eigenaar en een maatregel krijgt. Onderstaande tabel koppelt de factoren aan typische onderhoudsacties.
| Factor of indicator | Typisch verlies | Onderhoudsmaatregel |
|---|---|---|
| Beschikbaarheid via MTBF | Terugkerende storingen | Preventief of conditiegestuurd onderhoud, smeerplan, slijtdelen tijdig vervangen |
| Beschikbaarheid via MTTR | Lange herstellingen | Storingsprocedure, kritieke reserveonderdelen, actuele schema’s, grondoorzaakanalyse |
| Prestatie | Trager draaien, micro-stops | Afstelling, uitlijning, vervuilde sensoren en versleten aandrijving nakijken |
| Kwaliteit | Afkeur en herwerk | Speling en slijtage aan gereedschap en geleidingen opsporen, opstartinstellingen vastleggen |
Welke onderhoudsstrategie het meeste oplevert voor de MTBF, leest u in onze gids over predictief, preventief en correctief onderhoud. Komt dezelfde storing telkens terug, dan brengt een storingsanalyse van de grondoorzaak meer op dan de zoveelste herstelling. Wilt u de verloren uren omzetten in kosten, dan helpt de gids over de kosten van machinestilstand berekenen.
Valkuilen: definities van “geplande productietijd” vastleggen
Het grootste risico bij OEE is niet de rekensom, maar een wisselende definitie. Twee ploegen of twee vestigingen die anders tellen, krijgen cijfers die niet te vergelijken zijn. Leg daarom vooraf schriftelijk vast:
- Wat u van de geplande productietijd aftrekt. Pauzes, opleiding, gepland onderhoud en periodes zonder order: kies en noteer het.
- Waar u omstellingen boekt. Gangbaar is als beschikbaarheidsverlies; wie ze weglaat, maakt de OEE mooier dan ze is.
- Welke ideale cyclustijd u gebruikt. Een te ruime cyclustijd verbergt prestatieverlies, een prestatie boven 100 % wijst op een te trage referentie.
- Vanaf hoeveel minuten een stop als storing telt. Korte stops vallen anders onder prestatie, lange onder beschikbaarheid.
- Wat als goed stuk telt. Herwerkte stuks horen niet bij de goede stuks.
Meet bovendien eerst een tijd zonder iets te veranderen. Een nulmeting van uw machineonderhoud geeft het vertrekpunt waartegen u elke verbetering later afzet.
OEE verbeteren met planbaar onderhoud
Een stijgende OEE begint bijna altijd bij de beschikbaarheid: minder ongeplande stilstand, kortere herstellingen en een machine die op het ideale tempo blijft draaien. Met een vast onderhoud van uw industriële machines verschuift u stilstand van ongepland naar gepland, waardoor de MTBF stijgt en de MTTR daalt. IMTA helpt kmo’s in heel België en het zuiden van Nederland; vraag vrijblijvend een offerte via onze contactpagina.
Veelgestelde vragen
Wat is een goede OEE?
Daar bestaat geen vaste grens die voor elke machine geldt. Een OEE van 85 % wordt vaak genoemd als vuistregel voor een sterk presterende machine, maar het cijfer hangt af van het type productie, de seriegrootte en hoe u geplande productietijd definieert. Vergelijk uw OEE daarom in de eerste plaats met uw eigen nulmeting en volg de trend per machine.
Wat is het verschil tussen MTBF en MTTR?
MTBF (Mean Time Between Failures) is de gemiddelde bedrijfstijd tussen twee storingen en zegt hoe vaak een machine uitvalt. MTTR (Mean Time To Repair) is de gemiddelde tijd om een storing te verhelpen en zegt hoe lang de machine dan stilstaat. Een hogere MTBF en een lagere MTTR verhogen allebei de beschikbaarheid.
Hoe verhoog ik de beschikbaarheid van een machine?
Werk aan beide kanten van de formule. De MTBF stijgt met preventief en conditiegestuurd onderhoud dat slijtage opvangt voor ze tot een storing leidt. De MTTR daalt met een duidelijke storingsprocedure, kritieke reserveonderdelen op voorraad in uw eigen magazijn, goede documentatie en een grondige storingsanalyse zodat dezelfde fout niet terugkomt.
Telt gepland onderhoud mee als stilstand in de OEE?
Dat hangt af van uw definitie. In de gangbare berekening trekt u gepland onderhoud af van de geplande productietijd, zodat het de beschikbaarheid niet drukt. Sommige bedrijven rekenen het wel mee om onderhoudstijd zichtbaar te houden. Belangrijk is dat u één keuze maakt, ze vastlegt en ze bij elke meting op dezelfde manier toepast.
