Op 20 januari 2027 vervangt de Machineverordening (EU) 2023/1230 de Machinerichtlijn 2006/42/EG. De nieuwe regels richten zich vooral op fabrikanten en op wie een machine substantieel wijzigt. Bestaande machines in uw bedrijf hoeven niet opnieuw CE-gemarkeerd te worden. Voor het gebruik en onderhoud blijft voor werkgevers de Codex over het welzijn op het werk gelden.
Kort antwoord: wat verandert er op 20 januari 2027?
De Machinerichtlijn uit 2006 moest elke lidstaat omzetten in eigen wetgeving. De opvolger is een verordening: die geldt rechtstreeks en op dezelfde manier in heel de Europese Unie, dus ook in België en Nederland. De verordening is van toepassing vanaf 20 januari 2027; enkele onderdelen, zoals de regels voor aangemelde instanties, gelden al eerder. U vindt de officiële tekst op EUR-Lex.
Inhoudelijk blijft de kern herkenbaar: een machine moet voldoen aan essentiële gezondheids- en veiligheidseisen, de fabrikant stelt een technisch dossier op, ondertekent een EU-conformiteitsverklaring en brengt de CE-markering aan. Nieuw is vooral wat er gebeurt bij digitale besturingen, software en wijzigingen na de ingebruikname.
| Onderwerp | Machinerichtlijn 2006/42/EG | Machineverordening (EU) 2023/1230 |
|---|---|---|
| Rechtsvorm | Richtlijn, omgezet in nationale wetgeving | Verordening, rechtstreeks van toepassing in elke lidstaat |
| Machines vóór 20 januari 2027 in de handel gebracht | Blijven conform de richtlijn | Geen nieuwe beoordeling nodig |
| Substantiële wijziging | Geen definitie in de richtlijn zelf | Uitdrukkelijk gedefinieerd; wie wijzigt, wordt fabrikant |
| Software en cyberveiligheid | Beperkt geregeld | Bescherming tegen corruptie van besturing en software als veiligheidseis |
| Gebruiksaanwijzing | Op papier | Digitaal toegelaten, op papier op verzoek van de koper |
Bestaande machines: moet u iets doen?
Voor een machine die vandaag in uw werkplaats draait, verandert er op 20 januari 2027 niets aan de CE-markering. Machines die conform de Machinerichtlijn in de handel zijn gebracht, blijven conform. U hoeft ze niet opnieuw te laten beoordelen of te markeren.
Belangrijk is het onderscheid tussen op de markt brengen en gebruiken. De machineverordening regelt het eerste: zij legt verplichtingen op aan fabrikanten, importeurs en verdelers. Wat u als werkgever moet doen met de machines die uw personeel gebruikt, staat in de Belgische Codex over het welzijn op het werk, boek IV (arbeidsmiddelen). Die codex vraagt onder meer dat arbeidsmiddelen geschikt zijn voor het werk, dat er schriftelijke instructies zijn voor werking, inspectie en onderhoud, en dat ze adequaat onderhouden worden. Wie in Nederland werkt, valt onder de Nederlandse arbowetgeving. Meer over de praktische kant leest u in onze gids over veilig werken aan machines.
Onderhoud, herstel of substantiële wijziging: waar ligt de grens?
De verordening definieert een substantiële wijziging als een wijziging die de fabrikant niet voorzien of gepland had, aangebracht met fysieke of digitale middelen nadat de machine in de handel is gebracht of in bedrijf is gesteld, en die gevolgen heeft voor de veiligheid. Dat is het geval wanneer de wijziging een nieuw gevaar doet ontstaan of een bestaand risico vergroot, zodat er nieuwe beschermingsmaatregelen nodig zijn.
Wat geen substantiële wijziging is
- Gewoon onderhoud en herstellingen die de overeenstemming met de veiligheidseisen niet aantasten.
- Een versleten onderdeel vervangen door een identiek of gelijkwaardig onderdeel, zoals een lager, riem, cilinder of ventiel met dezelfde specificaties.
- Instellingen aanpassen in het bereik dat de fabrikant in de handleiding voorziet.
Wat het wél kan zijn
- De machine een andere functie geven dan waarvoor ze gebouwd is.
- Prestaties verhogen: hoger toerental, meer kracht, hogere druk.
- Een nieuwe besturing inbouwen, bijvoorbeeld een relaisbesturing vervangen door een PLC, als dat de veiligheidsfuncties beïnvloedt.
- Software of veiligheidsfuncties wijzigen, of afschermingen en beveiligingen verwijderen of anders opbouwen.
Of een concrete ingreep substantieel is, volgt uit een risicobeoordeling. Wie een machine substantieel wijzigt, wordt volgens de verordening als fabrikant beschouwd en moet de conformiteitsbeoordeling, de technische documentatie, de EU-conformiteitsverklaring en de CE-markering voor die machine verzorgen.
Een oude machine moderniseren (retrofit): waar u op let
Veel kmo’s verlengen de levensduur van een degelijke machine met een retrofit: nieuwe aandrijving, nieuwe besturing, extra automatisering. Dat blijft perfect mogelijk, maar vanaf 2027 is het verstandig om vóór de start drie vragen te beantwoorden:
- Raakt de ingreep de veiligheid? Laat een risicobeoordeling maken van de toestand vóór en na de ombouw.
- Wie wordt fabrikant? Leg contractueel vast of de bouwer van de retrofit of uw eigen bedrijf de verplichtingen van fabrikant opneemt.
- Welke documenten horen erbij? Bij een substantiële wijziging hoort een technisch dossier, een conformiteitsverklaring en een CE-markering voor de gewijzigde machine.
Twijfelt u of uw project een substantiële wijziging is, schakel dan een gespecialiseerde adviseur in machineveiligheid of, waar de verordening dat vraagt, een aangemelde instantie in.
Nieuw in de verordening: software, cyberveiligheid en veiligheidsfuncties
De verordening houdt rekening met machines die steeds meer door software worden gestuurd. Een paar opvallende punten:
- Bescherming tegen corruptie: een verbinding met een ander apparaat of met het netwerk mag niet leiden tot een gevaarlijke situatie, en ingrepen in veiligheidskritieke software moeten opspoorbaar zijn.
- Veiligheidsfuncties in software: software die een veiligheidsfunctie vervult en apart in de handel wordt gebracht, valt onder het begrip veiligheidscomponent.
- Zelflerende systemen: voor veiligheidsfuncties met volledig of gedeeltelijk zelfevoluerend gedrag gelden strengere beoordelingsprocedures.
- Digitale gebruiksaanwijzing: de fabrikant mag de instructies digitaal leveren; de koper kan een papieren versie vragen.
Voor u als gebruiker betekent dit vooral: wees voorzichtig met software-updates en parameterwijzigingen die niet van de fabrikant komen, en hou bij wie wat aan de besturing heeft aangepast.
Stappenplan voor een kmo
- Maak een inventaris. Noteer per machine merk, type, serienummer en bouwjaar. De gegevens op het typeplaatje van uw machine lezen is daarvoor het vertrekpunt.
- Verzamel de documenten. Zoek per machine de EU-conformiteitsverklaring en de gebruiksaanwijzing op en bewaar ze centraal.
- Bepaal uw rol. Bent u voor een machine alleen gebruiker, of hebt u ze ooit zelf gebouwd, samengesteld of omgebouwd?
- Leg ingrepen vast. Registreer elke herstelling, vervanging en aanpassing met datum en uitvoerder. Zo kunt u later aantonen dat een ingreep onderhoud was en geen substantiële wijziging. Een onderhoudsplan voor uw machines geeft daarvoor de structuur.
- Plan ombouwprojecten bewust. Laat elke retrofit vooraf toetsen aan de definitie van substantiële wijziging.
Wat IMTA wel en niet doet
IMTA is geen keuringsorganisme en geen aangemelde instantie. Wij voeren geen conformiteitsbeoordelingen uit en brengen geen CE-markering aan. Daarvoor verwijzen wij u naar een gespecialiseerd adviseur of een aangemelde instantie.
Wat wij wel doen: machineonderhoud en herstellingen met gelijkwaardige onderdelen, het documenteren van elke ingreep, en het opbouwen van een technische inventaris van uw machinepark. Zo hebt u de gegevens klaar wanneer een adviseur of keurder ernaar vraagt. Zoekt u een vaste partner, lees dan eerst welke vragen u stelt bij het kiezen van een onderhoudspartner.
IMTA helpt kmo’s in heel België en het zuiden van Nederland; vraag vrijblijvend een offerte via onze contactpagina.
Veelgestelde vragen
Moeten mijn bestaande machines opnieuw CE-gemarkeerd worden in 2027?
Nee. Machines die vóór 20 januari 2027 conform de Machinerichtlijn 2006/42/EG in de handel zijn gebracht, hoeven niet opnieuw beoordeeld of gemarkeerd te worden. Pas wanneer u een machine substantieel wijzigt, gelden voor die machine de verplichtingen van de nieuwe verordening.
Is het vervangen van een besturing door een PLC een substantiële wijziging?
Dat kan, maar het hangt af van de gevolgen voor de veiligheid. Verandert de nieuwe besturing de werking van veiligheidsfuncties, ontstaat er een nieuw gevaar of neemt een bestaand risico toe, dan is het vaak een substantiële wijziging. Een risicobeoordeling vóór de ombouw geeft uitsluitsel.
Valt gewoon onderhoud onder de machineverordening?
Nee. Herstellingen en onderhoud die de overeenstemming met de essentiële veiligheidseisen niet aantasten, zijn geen substantiële wijziging. Een versleten onderdeel vervangen door een gelijkwaardig onderdeel blijft gewoon onderhoud. Voor onderhoud geldt voor werkgevers wel de Codex over het welzijn op het werk.
Wie is verantwoordelijk als ik een machine zelf ombouw?
Wie een machine substantieel wijzigt, wordt volgens de verordening als fabrikant beschouwd en moet de conformiteitsbeoordeling, de technische documentatie, de EU-conformiteitsverklaring en de CE-markering verzorgen. Dat geldt ook voor een bedrijf dat de ombouw voor eigen gebruik uitvoert.
Wat moet ik nu al voorbereiden?
Maak een inventaris van uw machines met type, bouwjaar en documenten, leg bij elke machine vast welke ingrepen er gebeurd zijn, en laat geplande ombouwprojecten vooraf beoordelen. Zo weet u welke projecten na 20 januari 2027 onder de nieuwe regels vallen.
