Als werkgever moet u ervoor zorgen dat uw machines en andere arbeidsmiddelen gecontroleerd worden: vóór de eerste ingebruikname als de veiligheid afhangt van de installatie, periodiek als ze door slijtage gevaarlijk kunnen worden, en na uitzonderlijke gebeurtenissen. Dat staat in artikel IV.2-14 van de Codex over het welzijn op het werk. Voor bepaalde toestellen, zoals hijs- en hefwerktuigen, moet een erkende externe dienst keuren.
Deze gids zet op een rij wat de Belgische regelgeving van een kmo vraagt, wat u zelf mag controleren, wat een erkend organisme moet doen en hoe u controles aantoonbaar maakt. Eén ding vooraf: IMTA Technics is géén erkend keuringsorganisme. Wij onderhouden en herstellen machines en helpen u een keuring voor te bereiden; de keuring zelf doet een erkende dienst.
Kort antwoord: wat de Codex van de werkgever vraagt
Boek IV van de Codex over het welzijn op het werk regelt de arbeidsmiddelen: alle machines, toestellen, gereedschappen en installaties die uw medewerkers op het werk gebruiken. Voor de controle zijn vooral drie artikelen belangrijk:
- Artikel IV.2-13: de werkgever zorgt via adequaat onderhoud dat arbeidsmiddelen tijdens hun hele gebruiksduur aan de regels blijven voldoen.
- Artikel IV.2-14: de werkgever laat arbeidsmiddelen controleren na de installatie, periodiek en na uitzonderlijke gebeurtenissen, en legt de resultaten schriftelijk vast.
- Artikel IV.2-5: voor elke installatie, machine of gemechaniseerd werktuig bestaan schriftelijke instructies voor werking, gebruik, inspectie en onderhoud.
De volledige tekst vindt u in Boek IV, titel 2 van de Codex op werk.belgie.be. De verantwoordelijkheid ligt bij de werkgever: hij moet kunnen aantonen dat de controles gebeurd zijn.
Drie momenten van controle
1. Vóór de eerste ingebruikname
Arbeidsmiddelen waarvan de veiligheid afhangt van de manier van installeren, krijgen een eerste controle na de installatie en vóór de eerste ingebruikname. Dat geldt ook na elke montage op een nieuwe locatie. Verhuist u een machine naar een andere hal, dan hoort daar dus opnieuw een controle bij. Daarnaast vraagt artikel IV.2-8 dat de werkgever vóór de indienststelling over een verslag beschikt dat de naleving van de veiligheidsregels vaststelt, opgesteld door de interne preventiedienst.
2. Periodiek
Arbeidsmiddelen die onderhevig zijn aan invloeden die tot gevaarlijke verslechtering kunnen leiden, worden periodiek gecontroleerd en, waar nodig, beproefd. Voor de meeste machines legt de Codex geen vaste termijn vast: u bepaalt die zelf op basis van de risicoanalyse, de handleiding van de fabrikant en de slijtage die u in de praktijk ziet. Voor sommige categorieën ligt de termijn wel vast in de regelgeving.
3. Na een uitzonderlijke gebeurtenis
Een bijzondere controle is nodig na gebeurtenissen die de veiligheid kunnen aantasten: een ombouw, een ongeval, een natuurverschijnsel of een lange periode van buitengebruikstelling. Een machine die maanden stilstond, zet u dus niet zomaar weer aan.
Eigen nazicht door een deskundige of externe keuring?
Artikel IV.2-14 bepaalt dat de controles worden uitgevoerd door deskundigen, intern of extern aan de onderneming, onverminderd de wettelijke verplichtingen inzake controles door een EDTC (externe dienst voor technische controles op de werkplaats). Concreet betekent dat:
| Soort arbeidsmiddel | Wie controleert? | Welke regels? |
|---|---|---|
| Machines en werktuigen in het algemeen (zaag-, boor-, pers-, verpakkingsmachines, transportbanden) | Een deskundige, intern of extern | Codex boek IV, art. IV.2-14; frequentie bepaalt de werkgever |
| Hijs- en hefwerktuigen (zoals rolbruggen en takels) | Een erkende EDTC | Codex boek IV, titel 4, aangevuld met de ARAB-bepalingen; termijnen liggen vast |
| Andere toestellen met een EDTC-erkenning, zoals stoomtoestellen, gasrecipiënten en droogtoestellen met middelpuntvliedende kracht | Een erkende EDTC | Eigen specifieke regelgeving |
| Elektrische installatie | Een erkend organisme | AREI (FOD Economie), niet de Codex |
Wat u zelf kunt controleren
Voor gewone productiemachines kan een bekwame medewerker of een externe technieker de periodieke controle doen. Typische punten:
- Afschermingen en schermen zitten vast, zijn onbeschadigd en kunnen niet eenvoudig omzeild worden.
- De noodstop en de stopinrichting werken en hebben voorrang op een startopdracht.
- Vergrendelingen, lichtschermen en tweehandenbedieningen schakelen de machine effectief af.
- De machine kan van elke energiebron losgekoppeld worden, ook van perslucht en hydrauliek.
- Waarschuwingen, pictogrammen en signalisatie zijn aanwezig en leesbaar.
Wie herstellingen, ombouw of onderhoud uitvoert aan een arbeidsmiddel met een specifiek gevaar, moet daar volgens artikel IV.2-3 de nodige bekwaamheid voor hebben. De basisregels voor dat werk leest u in onze gids over veilig werken aan machines.
Wat een erkend organisme moet keuren
Voor hijs- en hefwerktuigen moeten de controle bij indienststelling en de periodieke controles door een EDTC gebeuren die daarvoor erkend is door de FOD Werkgelegenheid. De lijst van erkende diensten per type toestel staat op werk.belgie.be. Drukapparatuur heeft eigen regels, en voor de elektrische installatie geldt het AREI: hoe u die keuring voorbereidt, leest u in onze gids over de AREI-keuring in uw bedrijf. Twijfelt u in welke categorie een toestel valt, vraag het dan na bij uw preventieadviseur of bij een erkende EDTC.
Het nazichtregister: zo maakt u controles aantoonbaar
De resultaten van elke controle moeten schriftelijk worden vastgelegd, ter beschikking blijven van de inspectie en gedurende een gepaste tijd bewaard worden. Wordt een arbeidsmiddel buiten de onderneming gebruikt, dan gaat er een bewijs van de laatste controle mee. Daarnaast vraagt de bijlage bij titel 2 dat onderhoudsboekjes van arbeidsmiddelen consequent worden bijgehouden.
Een praktisch register bevat per machine:
- identificatie: type, serienummer, bouwjaar en locatie;
- de handleiding en de schriftelijke instructies voor gebruik, inspectie en onderhoud;
- het verslag van indienststelling;
- elke controle met datum, uitvoerder, bevindingen en genomen maatregelen;
- de verslagen van externe keuringen, met de opvolging van elk gebrek;
- uitgevoerd onderhoud en vervangen onderdelen.
Koppelt u de controles aan uw onderhoudsplanning, dan vergeet u er geen. Hoe u zo’n planning opbouwt, leest u in de gids onderhoudsplan voor machines opstellen.
Voorbereiden op een keuring: checklist
- Leg het register en de vorige verslagen klaar, met de status van elk eerder vastgesteld gebrek.
- Zorg dat de handleiding en de technische documentatie beschikbaar zijn.
- Laat achterstallig onderhoud vooraf uitvoeren: lekken, versleten kabels of slangen, losse afschermingen.
- Test noodstoppen, beveiligingen en signalisatie en noteer het resultaat.
- Maak het toestel en de omgeving toegankelijk en plan de keuring wanneer de machine mag stilliggen.
- Duid een medewerker aan die de machine kent en de keurder kan begeleiden.
Hebt u een machine omgebouwd of plant u dat? Een ingrijpende wijziging kan u tot fabrikant maken. Lees daarover onze gids over de machineverordening 2027.
Wat IMTA doet, en wat niet
IMTA Technics is géén erkend keuringsorganisme en geen EDTC. Wij voeren geen wettelijke keuringen uit en stellen geen keuringsverslagen op. Wat wij wel doen:
- planbaar machineonderhoud, merkonafhankelijk, zodat uw machines in de staat blijven die artikel IV.2-13 vraagt;
- herstel van gebreken die een keurder of uw eigen nazicht heeft vastgesteld;
- voorbereiding van een keuring: achterstallig onderhoud wegwerken en ingrepen documenteren voor uw register.
IMTA helpt kmo’s in heel België en het zuiden van Nederland; vraag vrijblijvend een offerte via onze contactpagina.
Veelgestelde vragen
Moeten alle machines in mijn bedrijf gekeurd worden?
Niet elke machine heeft een externe keuring nodig, maar elke machine valt onder de controleplicht van de Codex over het welzijn op het werk. Machines waarvan de veiligheid afhangt van de installatie krijgen een eerste controle vóór ingebruikname. Machines die door slijtage of andere invloeden gevaarlijk kunnen worden, krijgen periodieke en bijzondere controles. Voor bepaalde categorieën, zoals hijs- en hefwerktuigen, schrijft de regelgeving een erkende externe dienst voor.
Hoe vaak moet een machine gecontroleerd worden?
Voor de meeste machines legt de Codex geen vaste termijn vast. De werkgever bepaalt de frequentie op basis van de risicoanalyse, de handleiding van de fabrikant en de slijtage in de praktijk. Alleen voor bepaalde categorieën, zoals hijs- en hefwerktuigen, ligt de periodiciteit in de regelgeving vast. Vraag die termijn na bij de erkende dienst die uw toestel controleert.
Mag een eigen technieker de periodieke controle doen?
Ja, voor de algemene controles uit artikel IV.2-14 van de Codex mag dat. Die controles worden uitgevoerd door deskundigen, intern of extern aan de onderneming. Waar de wet een controle door een externe dienst voor technische controles op de werkplaats (EDTC) oplegt, volstaat een eigen technieker niet.
Wat moet ik bijhouden als bewijs van controle?
De resultaten van de controles moeten schriftelijk worden vastgelegd, ter beschikking blijven van de inspectie en gedurende een gepaste tijd bewaard worden. Wordt een arbeidsmiddel buiten de onderneming gebruikt, dan moet een bewijs van de laatste controle mee. Houd daarnaast het onderhoudsboekje van elke machine bij.
Wat doe ik met de gebreken uit een keuringsverslag?
Lees per gebrek wat de keurder vraagt en tegen wanneer, en plan het herstel in volgorde van risico. Laat het herstel uitvoeren door iemand met de nodige bekwaamheid, noteer wat er gedaan is in het onderhoudsboekje en bewaar dat bij het verslag. Bij een ernstig gebrek gebruikt u de machine niet tot het herstel klaar is en, waar nodig, opnieuw gecontroleerd is.
