Werkt een pneumatische cilinder niet, beweegt hij te traag of met schokken, dan ligt de oorzaak meestal buiten de cilinder: te weinig druk, een ventiel dat niet schakelt, een smoorventiel of filter dat de lucht tegenhoudt, of een mechanische belasting die wringt. Maak de installatie eerst drukloos en ondersteun de last. Werk daarna de symptomen af in een vaste volgorde: van luchttoevoer naar cilinder naar mechaniek.
Eerst dit: veilig zoeken
Een cilinder die niet beweegt, staat vaak nog onder druk. Wie een slang losmaakt of de handnoodbediening van het ventiel indrukt, kan de stang plots laten uitschieten of een last laten vallen. Houd daarom deze volgorde aan:
- Last ondersteunen: een verticale of schuin gemonteerde cilinder met last kan zakken zodra de druk wegvalt. Zet de last eerst mechanisch vast of laat hem gecontroleerd op een steun zakken.
- Drukloos maken: sluit de toevoer af en laat de restdruk ontsnappen, ook in de cilinderkamers. Een gesloten middenstand of een terugslagklep houdt lucht vast. Controleer op de manometer dat de druk nul is.
- Spanningsloos maken en borgen: schakel de stuurspanning van de ventielen uit en voorkom dat iemand ze terug inschakelt.
- Uit het bereik blijven: test een beweging pas opnieuw als er niemand in het bereik van de slag van de stang of de last staat.
Snelle diagnose: welk symptoom ziet u?
Begin bij wat u ziet. De tabel wijst per symptoom de meest waarschijnlijke oorzaken aan en de sectie waar u verder zoekt.
| Symptoom | Waarschijnlijke oorzaken | Eerst controleren |
|---|---|---|
| Cilinder beweegt helemaal niet | Geen druk, ventiel schakelt niet, slangen verwisseld, mechanisch vast | Manometer, ventiel, aansluiting |
| Cilinder beweegt te traag | Te lage druk, smoorventiel te ver dicht, verstopt filter of geluiddemper, te kleine slang of fitting | Druk tijdens de beweging, smoring, filter |
| Cilinder beweegt schokkerig | Stick-slip: lage druk, droge afdichtingen, smoring aan de verkeerde kant, zijdelingse belasting | Druk, smoorrichting, uitlijning |
| Cilinder slaat hard aan het einde | Demping te ver open of niet aanwezig, snelheid te hoog voor de massa | Dempingsschroef, snelheid |
| Cilinder heeft te weinig kracht | Te lage druk, boring te klein, inwendig lek langs de zuiger | Druk, berekening, lektest |
Cilinder beweegt helemaal niet
Kijk eerst naar de manometer van de drukregelaar of het onderhoudsapparaat. Staat daar geen druk, dan zit het probleem vóór de cilinder: een gesloten kraan, een lege leiding of een compressor die niet levert. Staat er wel druk, controleer dan of het ventiel schakelt. Brandt de LED op de stekker, maar verandert er pneumatisch niets, dan volgt u de stappen uit onze gids over een magneetventiel dat niet schakelt.
Schakelt het ventiel wel, kijk dan naar de slangen. Na een herstelling worden de leidingen naar de A- en B-poort van een dubbelwerkende cilinder geregeld verwisseld, zodat de cilinder in de omgekeerde richting wil bewegen dan verwacht, of al in zijn eindstand staat. Hoe het schema hoort te kloppen, leest u in de gids pneumatische cilinder aansluiten.
Klopt de lucht, maak de cilinder dan drukloos en probeer de stang met de hand te bewegen, met de stangkop losgekoppeld van de machine. Gaat de stang vlot, dan zit de blokkering in de machine: een geleiding, scharnier of aanslag. Zit de stang ook los van de machine vast, dan is de cilinder inwendig beschadigd of vervuild.
Cilinder beweegt te traag
Een cilinder beweegt zo vlot als de lucht erin en eruit kan. Alles wat die stroom beperkt, maakt hem trager. Loop deze punten na:
- Werkdruk tijdens de beweging: meet niet alleen in rust. Zakt de druk sterk zodra de cilinder beweegt, dan is de toevoer te krap of zakt de netdruk. Ligt de oorzaak op het net zelf, dan helpt onze pagina over drukverlies op een persluchtnet.
- Smoorventielen: een smoorventiel is gemakkelijk een slag verdraaid bij een schoonmaak of herstelling. Noteer de stand, open het stapsgewijs en kijk of de snelheid terugkomt.
- Filter en geluiddemper: een verzadigd filterelement of een dichtgeslibde geluiddemper op de uitlaat van het ventiel remt de luchtstroom. Vervangen is meestal genoeg.
- Slangen en fittingen: een geknikte slang, een te kleine binnendiameter of een lange slang tussen ventiel en cilinder kost debiet. Plaats het ventiel zo dicht mogelijk bij de cilinder.
- Cilinder zelf: pas als de toevoer in orde is, kijkt u naar wrijving door droge afdichtingen of een vervuilde stang.
Is de cilinder nooit vlot genoeg geweest, dan is het geen storing maar een dimensioneringsvraag: ventiel, slang en cilinder moeten op elkaar afgestemd zijn.
Cilinder beweegt schokkerig
Schokkerig bewegen bij lage snelheid heet stick-slip. De zuiger blijft even plakken door statische wrijving, de druk bouwt op, de zuiger schiet los en remt weer af. Vier oorzaken komen het vaakst voor:
- Te lage druk: de cilinder werkt dan dicht bij de grens van wat hij nodig heeft om de wrijving te overwinnen. Een kleine schommeling in de last geeft al schokken.
- Droge of versleten afdichtingen: het fabrieksvet is weggespoeld, bijvoorbeeld door water of olie in de perslucht, of de afdichtingen zijn verhard.
- Smoring aan de toevoerzijde: bij een dubbelwerkende cilinder geeft afvoersmoring (meter-out) meestal de rustigste beweging, omdat de zuiger dan tussen twee luchtkussens zit. Wordt de toevoer gesmoord (meter-in), dan beweegt de zuiger veel eerder schokkerig.
- Zijdelingse belasting of slechte uitlijning: de stang wordt tegen de lagerbus gedrukt, waardoor de wrijving per positie verschilt.
Cilinder slaat hard aan het einde
Een cilinder die met een klap in zijn eindstand komt, belast de bodem, de zuiger en de bevestiging. Heeft de cilinder instelbare pneumatische eindpositiedemping, controleer dan of de dempingsschroef niet volledig open staat. Draai hem in kleine stappen dicht tot de klap verdwijnt, zonder dat de stang aan het einde terugveert of blijft hangen. Volstaat de demping niet, dan is de bewegende massa of de snelheid te groot voor die cilinder: verlaag de snelheid met smoring of voorzie een externe schokdemper.
Cilinder heeft te weinig kracht
De theoretische kracht van een cilinder is de druk maal het zuigeroppervlak (F = p × A). Bij het intrekken van een dubbelwerkende cilinder valt het oppervlak van de stang weg, zodat de trekkracht kleiner is dan de duwkracht. In de praktijk gaat er bovendien een deel verloren aan wrijving.
Rekenvoorbeeld (alleen ter illustratie): een cilinder met een boring van 50 mm heeft een zuigeroppervlak van ongeveer 19,6 cm². Bij 6 bar (0,6 N/mm²) is de theoretische duwkracht dan 1.963 mm² × 0,6 N/mm² ≈ 1.178 N, wat overeenkomt met het gewicht van ongeveer 120 kg. Halveert de druk, dan halveert ook de kracht.
Haalt de cilinder bij de juiste werkdruk zijn kracht niet meer, dan lekt er vaak lucht langs de zuiger van de ene kamer naar de andere. Hoe u dat herkent en wat u dan doet, leest u in onze gids over een cilinder die lekt. Is de kracht al op papier te klein, dan hebt u een grotere boring nodig. De keuze van boring en slag staat in de gids pneumatische cilinder kiezen.
Zijdelingse belasting en uitlijning
Een pneumatische cilinder is gemaakt om in de lengterichting te duwen en te trekken. Hangt er een last scheef aan de stang, of lopen cilinder en geleiding niet evenwijdig, dan drukt de stang tegen de lagerbus. Het gevolg is meer wrijving, schokkerig bewegen en afdichtingen die eerder slijten. Controleer of de stangkop met speling aan de machine hangt, bijvoorbeeld met een gaffel of een zelfinstellende koppeling, en of de geleiding van de machine de dwarskrachten opvangt in plaats van de cilinder.
Voorkomen: schone lucht, juiste druk en consequent smeren
De meeste cilinderstoringen beginnen bij de perslucht. Drie gewoonten voorkomen er het grootste deel van:
- Filteren: water, roest en vuil uit het net beschadigen afdichtingen en spoelen het vet weg. Plaats goede persluchtfilters vóór de ventielen en vervang het element op tijd.
- De juiste werkdruk: stel de druk in op wat de toepassing vraagt en houd ze constant met een drukregelaar.
- Smering consequent houden: de meeste moderne cilinders werken op droge, gefilterde lucht dankzij een fabrieksvulling vet. Hebt u ooit olie toegevoegd, blijf dan smeren, want de olie spoelt het oorspronkelijke vet weg.
Herstellen of vervangen?
Ligt de oorzaak in de luchttoevoer, de smoring of de uitlijning, dan werkt de cilinder na de correctie meestal weer normaal. Is de cilinder zelf beschadigd, met een gekraste of kromme stang, een inwendig lek of een vastgelopen zuiger, dan is een vervangcilinder van hetzelfde type vaak de eenvoudigste oplossing. Noteer vooraf boring, slag, bevestiging en aansluitmaat, zodat de nieuwe cilinder zonder aanpassingen past. U vindt die in onze categorie pneumatische cilinders.
Valt dezelfde cilinder telkens opnieuw uit, of vindt u na deze stappen de oorzaak niet, dan zit het probleem vaak in het ontwerp van het circuit, de besturing of de luchtkwaliteit. Dan kan troubleshooting door een technicus de grondoorzaak opsporen in plaats van telkens het onderdeel te vervangen.
Zoekt u een vervangcilinder, filter of toebehoren? U vindt Metal Work-onderdelen in de webshop van erkend Metal Work-verdeler IMTA.
Veelgestelde vragen
Waarom beweegt mijn pneumatische cilinder schokkerig?
Schokkerig bewegen bij lage snelheid heet stick-slip: de zuiger blijft even plakken, de druk bouwt op en de zuiger schiet los. De gebruikelijke oorzaken zijn een te lage werkdruk, droge of versleten afdichtingen, smoring aan de toevoerzijde in plaats van aan de afvoerzijde, en wrijving door zijdelingse belasting. Controleer ze in die volgorde.
Waarom is mijn cilinder trager dan vroeger?
Een cilinder die geleidelijk trager wordt, krijgt meestal minder lucht dan vroeger. Kijk eerst naar het filterelement en de werkdruk aan de drukregelaar, daarna naar een smoorventiel dat verdraaid is, geknikte of te kleine slangen en een geluiddemper die dichtgeslibd is. Pas als de luchttoevoer in orde is, zoekt u verder in de cilinder zelf.
Moet een pneumatische cilinder gesmeerd worden?
De meeste moderne cilinders krijgen in de fabriek een vetvulling en werken op droge, gefilterde perslucht. Extra olie is dan niet nodig. Hebt u ooit olie toegevoegd met een olienevelaar, blijf dan wel smeren, want de olie spoelt het oorspronkelijke vet weg. Volg altijd wat de fabrikant van de cilinder voorschrijft.
Waarom beweegt mijn cilinder helemaal niet?
Een cilinder die stilstaat, krijgt geen lucht, krijgt lucht aan de verkeerde kant of zit mechanisch vast. Controleer eerst de druk op de manometer, dan of het ventiel echt schakelt, en daarna of de slangen naar de juiste poorten lopen. Beweegt de stang drukloos niet met de hand, dan zit de cilinder of de geleiding mechanisch vast.
Hoe weet ik of een cilinder te weinig kracht heeft?
De theoretische kracht is de druk maal het zuigeroppervlak; bij het intrekken van een dubbelwerkende cilinder trekt u het stangoppervlak eraf. Haalt de cilinder bij de juiste werkdruk die kracht niet meer, dan lekt er lucht langs de zuiger of is er extra wrijving. Is de kracht al op papier te klein, dan hebt u een grotere boring of meer druk nodig.
