Een pneumatische cilinder lekt bijna altijd op één van drie plaatsen: langs de zuigerstang, inwendig langs de zuiger of aan een aansluiting. Een sissend geluid aan de stangzijde wijst op een versleten stangafdichting, een cilinder die wegzakt of kracht verliest op een lekkende zuigerafdichting. Zoek eerst de plaats van het lek; pas dan beslist u of u de afdichting herstelt of de cilinder vervangt.
Waar lekt het? Stang, zuiger of aansluiting
Voor u iets demonteert, wilt u weten waar de lucht ontsnapt. Werk met de cilinder onder werkdruk, eerst in de ene eindstand en daarna in de andere, omdat sommige lekken alleen optreden als een bepaalde kamer onder druk staat.
De eenvoudigste methode is de zeepsoptest: breng een zeepoplossing of lekspray aan op de stangdoorvoer, de kopdeksels, de poorten en de fittingen. Waar belletjes ontstaan, ontsnapt lucht. Hoe u dezelfde test aanpakt voor koppelingen en leidingen in de rest van de installatie, leest u in onze uitleg over een persluchtlek opsporen. In deze gids blijven we bij de cilinder zelf.
| Wat u vaststelt | Waarschijnlijke plaats | Eerste controle |
|---|---|---|
| Sissen en belletjes rond de zuigerstang | Stangafdichting of stanggeleiding | Stang bekijken op krassen, corrosie en slijtage aan één kant |
| Geen hoorbaar lek, maar de cilinder zakt weg of verliest kracht | Zuigerafdichting (inwendig) | Lucht uit de tegenoverliggende poort in een eindstand |
| Belletjes rond een fitting of aan de poort | Fitting, schroefdraad of slang | Fitting, afdichtring en slanguiteinde nakijken |
| Belletjes tussen kopdeksel en cilinderbuis | Statische afdichting van het deksel | Trekstangen of bevestiging, en de afdichting van het deksel |
| Lucht blijft uit de ontluchting van het ventiel komen | Zuigerafdichting of het ventiel zelf | Cilinder en ventiel van elkaar scheiden (zie verder) |
Lek langs de zuigerstang: de vier gewone oorzaken
De stangafdichting is de afdichting die het meest te verduren krijgt. Ze moet de druk binnenhouden terwijl de stang er bij elke slag door schuift, en ze staat aan de buitenkant bloot aan vuil, vocht en stof. Een lek langs de stang heeft bijna altijd één van deze oorzaken.
Droogloop
Veel cilinders krijgen af fabriek een vetfilm mee en werken daarna op droge, gefilterde lucht. Die vetfilm kan verdwijnen: door water in de lucht, door olie die het oorspronkelijke vet wegspoelt en dan niet meer wordt aangevuld, of door hitte. Een afdichting die droog over de stang loopt, slijt voortijdig en kan scheuren of schilferen. Een cilinder die eerst schokkerig begint te bewegen en later gaat lekken, volgt vaak dat patroon.
Vuil en corrosie op de stang
De afstrijker aan de stangzijde houdt stof en spatten tegen, maar niet alles. Lijm, zaagsel, lasspatten of kalk op de stang worden bij de ingaande slag mee naar binnen getrokken en beschadigen de afdichting. In een vochtige omgeving kan de stang bovendien putjes of roest vertonen. Elke oneffenheid werkt als een vijl op de nieuwe afdichting.
Zijdelingse belasting
Een cilinder is gemaakt om in de lengte te duwen en te trekken. Zit de last scheef, is de cilinder niet goed uitgelijnd of wordt de stang gebruikt als geleiding, dan drukt de stang aan één kant tegen geleiding en afdichting. U herkent het aan slijtage die maar aan één zijde van de stang of de afdichting zit, en aan een stanggeleiding met speling.
Ouderdom en temperatuur
Afdichtingen zijn verbruiksmateriaal. Na veel slagen of door warmte verharden ze en sluiten ze minder goed af, zeker buiten het temperatuurbereik uit het productblad.
Lek langs de zuiger: zo herkent u een inwendig lek
Een lekkende zuigerafdichting is lastiger te vinden, omdat de lucht van de ene kamer naar de andere gaat en niet naar buiten. U ziet de gevolgen wel in de werking: de cilinder verliest kracht, bereikt de eindstand trager, blijft niet in positie staan of zakt weg onder last. Bij een dubbelwerkende cilinder kan de lucht via de andere kamer en het ventiel naar buiten gaan, zodat u het lek aan de ontluchting van het ventiel hoort.
Zo maakt u het onderscheid tussen cilinder en ventiel:
- Breng de cilinder in een eindstand en houd die kant onder druk.
- Maak de slang los van de cilinderpoort aan de andere kant, die op dat moment ontlucht is.
- Komt er uit die vrije cilinderpoort continu lucht, dan lekt de zuigerafdichting.
- Komt er niets uit de cilinder, maar blaast het ventiel wel aan de ontluchting, dan zit het lek in het ventiel.
- Herhaal de test in de andere eindstand, omdat een beschadiging maar aan één kant kan zitten.
Werk veilig: een cilinder die onder last staat, kan bewegen zodra u een slang losmaakt. Ondersteun de last of breng ze naar een veilige stand voor u begint.
Vindt u geen lek maar beweegt de cilinder traag of schokkerig, dan ligt de oorzaak meestal elders, bijvoorbeeld bij de druk of de smoring.
Lek aan de aansluiting: fitting of schroefdraad
Vindt u de belletjes aan de poort, dan is de cilinder meestal in orde. Kijk naar de afdichtring of de draadafdichting van de fitting, naar een slang die niet recht is afgesneden of niet tot de aanslag in de fitting zit, en naar een slang die door knikken of trillen ingesneden is. Een steekfitting die blijft lekken met een nieuw, haaks afgesneden slangeinde is aan vervanging toe. Hoe u een steekfitting correct monteert en welke maat bij uw slang past, staat in onze gids over de push-in fitting.
Lekt het tussen kopdeksel en cilinderbuis, dan gaat het om een statische afdichting. Bij cilinders met trekstangen kan het helpen de bevestiging na te kijken; blijft het lekken, dan is de afdichting van het deksel aan de beurt.
Herstellen of vervangen?
Lekt de stang- of zuigerafdichting, dan zijn er twee wegen: de cilinder openen en de afdichtingen vervangen, of een nieuwe cilinder monteren. Welke weg zinvol is, hangt vooral af van de staat van de stang en of het type herstelbaar is.
| Situatie | Herstellen met een afdichtingsset | Cilinder vervangen |
|---|---|---|
| Stang glad en recht, alleen de afdichting versleten | Zinvol | Kan, als herstel en stilstand meer kosten |
| Stang gekrast, verbogen of met putjes | Niet zinvol: de nieuwe afdichting slijt opnieuw | Aangeraden |
| Cilinderbuis inwendig beschadigd | Niet zinvol | Aangeraden |
| Type niet demonteerbaar (veel kleine rondcilinders) | Niet mogelijk | Enige optie |
| Geen afdichtingsset meer verkrijgbaar voor dat type | Niet mogelijk | Kies een gelijkwaardige cilinder |
| Zelfde cilinder lekt kort na een herstelling opnieuw | Eerst de oorzaak zoeken | Vaak de verstandige keuze |
Kiest u voor herstellen, maak de cilinder dan eerst volledig drukloos, noteer de volgorde van de onderdelen, reinig alles en controleer de stang en de binnenkant van de buis onder goed licht. Monteer de nieuwe afdichtingen met het vet dat de fabrikant voorschrijft en zonder ze over scherpe randen of schroefdraad te trekken. Een beschadigde afdichting bij de montage is een veelvoorkomende reden waarom een herstelde cilinder opnieuw lekt.
Kiest u voor vervangen, vertrek dan van het typenummer op de oude cilinder: boring, slag, bevestiging, poortdraad en stangdraad moeten overeenkomen. Een ISO-cilinder volgens ISO 15552 of een rondcilinder volgens ISO 6432 is in de regel uitwisselbaar met een cilinder van dezelfde norm en maat van een ander merk. Een nieuwe pneumatische cilinder vindt u per familie in de webshop; twijfelt u over de maat, dan helpt de gids over het kiezen van een cilinder u bij boring en slag.
Zo voorkomt u nieuwe lekken
Een nieuwe afdichting in een cilinder die onder dezelfde omstandigheden blijft werken, gaat opnieuw lekken. Pak daarom ook de oorzaak aan.
- Schone, droge lucht. Een persluchtfilter voor de machine houdt water, roestdeeltjes en vuil uit ventiel en cilinder. Laat het condensaat regelmatig af en vervang het filterelement volgens het productblad.
- Kies één smeerregime en houd het aan. Werkt de cilinder op droge lucht, voeg dan niet af en toe olie toe. Bent u ooit begonnen met geoliede lucht, blijf dat dan doen, omdat het oorspronkelijke vet intussen weggespoeld kan zijn.
- Uitlijning en speling. Laat de cilinder alleen in de lengte werken. Een flexibele verbinding tussen stang en last vangt kleine uitlijnfouten op. Met stangkoppen en gaffels zoals een kogelstangkop of een zelfinstellende koppeling voorkomt u dat de stang zijdelings belast wordt.
- Bescherm de stang. Houd de stang schoon, vermijd lassen of slijpen vlak bij een uitgeschoven stang, en kies in een vuile of vochtige omgeving een uitvoering die daarvoor bedoeld is.
- Neem de cilinder op in de rondgang. Bij een periodieke controle luistert u naar sissen aan de stang, voelt u naar speling in de geleiding en kijkt u naar olie- of vetresten rond de afstrijker.
Cilinders en onderdelen in de webshop
Lekt de cilinder door een versleten afdichting en is de stang nog gaaf, dan is herstellen een optie. Is de stang beschadigd of het type niet herstelbaar, dan kiest u een nieuwe cilinder van dezelfde norm en maat, samen met een passende stangkop en een filter dat de oorzaak wegneemt. U vindt die Metal Work-onderdelen in de webshop van erkend Metal Work-verdeler IMTA. Houd het typenummer van uw huidige cilinder bij de hand, zodat boring, slag, bevestiging en draadmaten overeenkomen.
Veelgestelde vragen
Waarom lekt mijn cilinder lucht langs de zuigerstang?
Meestal is de stangafdichting versleten of beschadigd. Typische oorzaken zijn droogloop doordat het oorspronkelijke vet is weggespoeld of opgedroogd, vuil en corrosie op de stang, en zijdelingse belasting waardoor de stang scheef door de afdichting loopt. Kijk ook naar de stang zelf: krassen, putjes of een blanke streep aan één kant wijzen op een stang die de nieuwe afdichting opnieuw zal beschadigen.
Hoe weet ik of de zuigerafdichting lekt?
Een lekkende zuigerafdichting laat lucht van de ene cilinderkamer naar de andere stromen, dus u hoort aan de cilinder zelf vaak niets. U merkt het aan de werking: de cilinder verliest kracht, beweegt trager of zakt weg onder last. Een eenvoudige test: zet de cilinder in een eindstand onder druk, maak de slang van de andere poort los en voel of hoor of daar continu lucht uitkomt. Blijft er lucht stromen, dan lekt de zuigerafdichting of het ventiel; door de slang aan het ventiel af te sluiten scheidt u die twee.
Kan ik de afdichting van een pneumatische cilinder zelf vervangen?
Bij demonteerbare cilinders, zoals veel ISO-cilinders, kan dat met de afdichtingsset die de fabrikant voor dat type en die boring voorziet. Maak de cilinder eerst drukloos, noteer de volgorde van de onderdelen, reinig alles en vet de nieuwe afdichtingen in met het vet dat de fabrikant voorschrijft. Veel kleine rondcilinders zijn niet bedoeld om te openen; het productblad vermeldt of uw type herstelbaar is.
Wanneer vervang ik beter de hele cilinder?
Vervang de cilinder als de zuigerstang gekrast, verbogen of gecorrodeerd is, als de cilinderbuis inwendig beschadigd is, als het type niet demonteerbaar is of als er voor dat type geen afdichtingsset meer te krijgen is. Ook wanneer de demontage, het herstel en de stilstand samen meer kosten dan een nieuwe cilinder, of wanneer dezelfde cilinder kort na een herstelling opnieuw lekt, is vervangen de verstandige keuze.
