Water in de persluchtleiding ontstaat doordat perslucht afkoelt: de waterdamp die de compressor mee aanzuigt, condenseert dan in tank en leidingen. U lost het op met een vaste combinatie: condens aftappen aan de compressor en op de laagste punten van het net, leidingen met helling en bovenaan afgetakte tappunten, en een waterafscheider of filter vlak vóór elke machine.
Waarom er water in perslucht zit
De lucht die een compressor aanzuigt, bevat altijd waterdamp. Bij het samenpersen gaat die damp mee: dezelfde hoeveelheid water zit nu in een veel kleiner volume lucht. Warme lucht kan meer damp vasthouden dan koude. Zolang de perslucht warm is, blijft het water onzichtbaar. Koelt ze af in de nakoeler, de tank of de leidingen, dan zakt ze onder haar dauwpunt en wordt een deel van de damp vloeibaar water: condens.
Twee gevolgen zijn belangrijk voor de praktijk. Op warme, vochtige dagen maakt dezelfde compressor merkbaar meer condens dan op een droge winterdag. En lucht die op een warme plek door een filter gaat en verderop door een koude ruimte of een buitenleiding loopt, kan daar opnieuw condenseren. Water bestrijdt u dus op meerdere plaatsen tegelijk, niet met één toestel.
Bij een oliegesmeerde compressor komt er nog iets bij: het condensaat bevat dan ook olie. Dat mengsel hoort niet in de riolering; verwerk het volgens de regels die voor uw bedrijf gelden.
Wat water aanricht aan ventielen, cilinders en gereedschap
- Ventielen: water spoelt het smeervet uit de schuif en de afdichtingen weg. Samen met vuil en olie vormt het een kleverige laag waardoor een magneetventiel traag of helemaal niet meer omschakelt.
- Cilinders: zonder vetfilm slijten zuiger- en stangafdichtingen eerder. De cilinder gaat lekken of beweegt schokkerig.
- Leidingen en fittingen: stalen leidingen roesten van binnenuit; roestdeeltjes komen verderop in filters en ventielen terecht.
- Persluchtgereedschap en blaaspistolen: motoren in gereedschap verliezen smering, en bij blazen of spuiten komt water op het werkstuk.
- Vorst: in onverwarmde ruimtes of buitenleidingen kan stilstaand water bevriezen en een leiding of afscheiderkom afsluiten.
6 oorzaken van water op de tappunten
Komt er water uit een slang of een tappunt, loop dan deze zes oorzaken in volgorde af. De eerste drie lost u zelf op met een kleine ingreep.
1. Aftap niet geledigd of automatische aftap verstopt
De meest voorkomende oorzaak. Een handmatige aftap die niemand opent, loopt vol tot de lucht het water weer meesleurt. Een automatische vlotteraftap kan dichtslibben door vuil en olie en dan niets meer lozen. Controleer de compressortank, elke afscheider in het net en de kom van elk filter. Staat het water in een kom boven het merkteken, dan doet die aftap zijn werk niet.
2. Geen afscheider of filter vlak vóór de machine
Een filter aan de compressor vangt alleen het water dat daar al gecondenseerd is. Wat verderop in het net condenseert, komt ongehinderd bij de machine aan. Daarom krijgt elk verbruikspunt een eigen persluchtfilter met condensaftap, of een filter-regelaar die meteen ook de werkdruk constant houdt.
3. Leiding zonder helling of zonder aftappunten op de laagste plekken
Condens loopt naar het laagste punt. Ligt een leiding vlak of zakt ze door, dan blijft het water op plaatsen liggen waar het niet weg kan en neemt de luchtstroom het bij een grote afname mee. Een hoofdleiding hoort licht af te lopen in de stroomrichting, met een aftappunt op elk laagste punt en aan het einde van de leiding. Hoe u dat bij een nieuw net aanpakt, leest u in onze gids over een persluchtnet aanleggen.
4. Tappunt onderaan de hoofdleiding afgetakt
Het water loopt over de bodem van de hoofdleiding. Een aftakking die aan de onderkant vertrekt, vangt dat water precies op en leidt het naar de machine. Tak verbruikspunten daarom altijd aan de bovenkant af, met een zwanenhals die eerst omhoog en dan omlaag gaat. Onderaan de valleiding naar de machine hoort een afscheider of aftap.
5. Capaciteit of werkdruk van de afscheider overschreden
Elk filter heeft een debiet waarvoor het ontworpen is. Gaat er meer lucht door, dan stroomt de lucht zo hard dat de waterdruppels niet meer neerslaan en mee doorgeblazen worden. Ook een filter dat onder een veel lagere druk werkt dan voorzien, verwerkt een groter luchtvolume. Vergelijk het verbruik van de machine met het debiet en de werkdruk in het productblad van het filter.
6. Geen of te kleine droger
Afscheiders en filters halen vloeibaar water weg, maar verlagen het dauwpunt niet. Blijft er water in het net terwijl de vijf vorige punten in orde zijn, dan maakt de compressor meer condens dan het net kan verwerken. Dat is een zaak voor de compressorzijde: een droger (meestal een koeldroger, voor zeer droge lucht een adsorptiedroger) die de lucht droogt vóór ze het net in gaat.
De oplossing per plaats
| Plaats | Wat u nodig hebt | Wat het oplost |
|---|---|---|
| Bij de compressor | Werkende aftap op de tank en de nakoeler; droger waar nodig | Het grootste deel van het water, vóór het net in gaat |
| In het net | Helling in stroomrichting, aftappunten op de laagste plekken en aan het einde, tappunten bovenaan afgetakt | Condens die in de leidingen ontstaat, blijft niet liggen en bereikt de machines niet |
| Aan de machine | Filter of filter-regelaar met aftap, verticaal gemonteerd met de kom naar beneden | Het laatste water en vuil vlak vóór ventielen en cilinders |
| Bij gevoelige toepassingen | Extra fijnfilter of anti-oliefilter na het gewone filter | Olienevel en fijne deeltjes, bijvoorbeeld voor spuiten of instrumentlucht |
Aan de machine is een FRL-unit vaak de handigste oplossing: filter, drukregelaar en eventueel olievernevelaar in één blok. Monteer het filter altijd als eerste in de reeks, zodat de regelaar en de vernevelaar droge lucht krijgen.
Aftappen is ook een vaste onderhoudstaak. Hoe die in een volledige ronde past, samen met lekken, drukinstelling en filterelementen, staat in onze gids over een persluchtinstallatie onderhouden.
Welke luchtkwaliteit heeft u nodig?
Niet elke toepassing vraagt even droge lucht. Een blaaspistool in de werkplaats verdraagt meer dan een spuitcabine, een verpakkingslijn voor voeding of meet- en regeltoestellen. De norm ISO 8573-1 legt de luchtkwaliteit vast in klassen voor vaste deeltjes, water en olie. Voor water is de klasse gekoppeld aan het drukdauwpunt: hoe lager het dauwpunt, hoe droger de lucht. Weet u welke klasse uw toepassing of de machinefabrikant vraagt, dan weet u ook of een filter volstaat of dat u een droger nodig hebt. De klassen staan uitgelegd in onze gids over persluchtkwaliteit volgens ISO 8573-1.
Filters en filter-regelaars in de webshop
Voor de machinezijde vindt u in de webshop Metal Work-persluchtfilters, filter-regelaars en combinatie-units in verschillende aansluitmaten, plus anti-olie- en actief-koolfilters voor toepassingen die schonere lucht vragen. Een transparante kom laat u zien hoeveel water er staat. Op het productblad van elk filter staan het debiet, de werkdruk en het type aftap; kies het filter op het verbruik van de machine en niet op de leidingmaat alleen. Metal Work-onderdelen in de webshop van erkend Metal Work-verdeler IMTA sluiten aan op de fittingen en slangen die u al gebruikt.
Veelgestelde vragen
Waarom komt er water uit mijn persluchtslang?
Lucht bevat altijd waterdamp. De compressor perst die damp samen met de lucht samen, en zodra de perslucht in de tank en de leidingen afkoelt, condenseert een deel ervan tot water. Komt dat water tot aan uw slang, dan ontbreekt er een afscheider of filter vlak vóór het tappunt, wordt de condens niet afgetapt, of is het tappunt onderaan de leiding afgetakt.
Waar plaats ik een waterafscheider?
Zo dicht mogelijk bij het verbruikspunt, na de laatste plek waar de lucht nog kan afkoelen, en altijd verticaal met de kom naar beneden. Op een net met meerdere machines krijgt elke machine haar eigen filter of filter-regelaar. Daarnaast hoort er een aftap op elk laagste punt van de leiding en aan het einde van elke hoofdleiding.
Hoe vaak moet ik de condens aftappen?
Dat hangt af van hoeveel water uw installatie maakt, en dat verschilt per seizoen en per compressor. Tap handmatige aftappen af vóór het water het merkteken op de kom bereikt en controleer automatische aftappen bij elke onderhoudsronde. Loopt de kom na elke aftapbeurt opnieuw vol, zoek dan de oorzaak eerder bij de compressor of de droger dan bij de aftap.
Is een filter genoeg, of heb ik een droger nodig?
Een filter of waterafscheider haalt vloeibaar water en vuil uit de lucht, maar verlaagt het dauwpunt niet: lucht die verderop nog afkoelt, kan opnieuw condenseren. Komt er na een goed geplaatste en goed afgetapte afscheider nog steeds water uit het net, of hebt u droge lucht nodig voor een gevoelige toepassing, dan hoort er een droger bij de compressor.
Kan water in perslucht een magneetventiel of cilinder beschadigen?
Ja. Water spoelt het smeervet weg uit ventielen en cilinders, laat afdichtingen eerder slijten, laat stalen delen roesten en kan samen met olie en vuil een kleverige laag vormen waardoor een schuif blijft hangen. Een ventiel dat onregelmatig schakelt of een cilinder die schokkerig beweegt, heeft vaak een waterprobleem in het net.
