BSPP, BSPT of NPT: welk schroefdraad zit op uw persluchtinstallatie?

Twee draadvormen kunnen er identiek uitzien, moeiteloos in elkaar draaien en tóch lekken. Dat is de meest onderschatte oorzaak van drukverlies in een persluchtnet: niet een gebarsten slang, maar een verbinding die nooit had mogen passen. Deze gids legt uit hoe u BSPP, BSPT en NPT uit elkaar houdt, hoe u ze in een paar minuten herkent zonder speciaal gereedschap, en welke draadvormen er in ons eigen gamma zitten.

Het verschil in een zin: waar dicht de verbinding af?

Alle drie de normen beschrijven een schroefdraad met een inch-maat. Het onderscheid zit niet in de maat maar in de manier waarop de verbinding dichthoudt. Bij een cilindrisch draad (BSPP) blijft de diameter over de hele lengte gelijk; het draad houdt alleen vast, en de afdichting gebeurt door een O-ring of een vlakke ring aan de voet. Bij een conisch draad (BSPT en NPT) loopt de diameter taps toe; het draad klemt zichzelf vast en dicht af doordat de flanken op elkaar wringen, meestal met tape of pasta ertussen.

Dat verklaart meteen de klassieke fout. Draait u een conische nippel in een cilindrische poort, dan grijpt hij de eerste gangen prima – maar hij komt nooit tot een sluitende klem, en de O-ring die had moeten afdichten zit er niet. De verbinding voelt vast aan en lekt onder werkdruk. Precies zo’n lek is met het blote oog niet te vinden, wel met ultrasone persluchtlekdetectie.

BSPP (G): cilindrisch, de Europese standaard

BSPP staat voor British Standard Pipe Parallel en wordt aangeduid met de letter G, bijvoorbeeld G1/4. De norm is vastgelegd in ISO 228-1: 55 graden flankhoek, afgeronde toppen en dalen, en over de hele lengte dezelfde diameter. Het is de draadvorm die u op vrijwel elke Europese pneumatische component aantreft: cilinders, ventielen, luchtverzorgingsunits en de meeste fittingen.

Afdichten doet u met de bijgeleverde O-ring of met een vlakke dichtingsring onder de kop. Tape helpt hier nauwelijks – het draad is niet bedoeld om zelf te dichten. Trekt u een BSPP-verbinding harder aan om een lek weg te krijgen, dan vervormt u meestal alleen de ring en wordt het lek erger.

BSPT (R): conisch, dezelfde familie, ander gedrag

BSPT is de conische tegenhanger, aangeduid met R (R1/4). Flankhoek en spoed zijn gelijk aan BSPP, waardoor de twee in elkaar passen – de reden dat de verwisseling zo makkelijk gebeurt. Het verschil is de taps toelopende kern: 1 op 16, ofwel ongeveer 1,79 graden per zijde. Een R-nippel dicht af doordat hij zich in de poort vastwringt, met PTFE-tape of vloeibaar draadafdichtmiddel als vulling van de spiraalvormige holte.

Een R-nippel in een G-poort is een gangbare, toegestane combinatie zolang de poort daarvoor is bedoeld (Rp-poort). Andersom – een G-nippel in een R-poort – is dat niet: die verbinding komt nooit op spanning.

NPT: dezelfde vorm, andere hoek

NPT (National Pipe Taper) is de Amerikaanse conische norm en lijkt van een afstand op BSPT. Twee verschillen maken ze onverenigbaar: de flankhoek is 60 graden in plaats van 55, en het aantal gangen per inch wijkt bij de meeste maten af. U kunt een NPT-nippel een paar slagen in een BSPT-poort draaien, waarna hij klemt met een deel van de flanken op elkaar. Zo’n verbinding houdt kortstondig, beschadigt beide draden en begint na de eerste temperatuurwisseling te lekken.

NPT komt in Europese installaties vooral binnen via geïmporteerde machines en gereedschap. Twijfelt u, ga dan uit van BSPP tot het tegendeel gemeten is.

Zo herkent u het draad zonder speciaal gereedschap

Wat u doet	Wat u eruit afleidt
1. Meet de buitendiameter met een schuifmaat	De maataanduiding is nooit de gemeten diameter. G1/4 meet ongeveer 13,16 mm, G1/8 ongeveer 9,73 mm, G3/8 ongeveer 16,66 mm. Noteer de meting, niet de aanname.
2. Leg een liniaal langs het draad	Blijft de kop van de gangen strak langs de liniaal, dan is het cilindrisch (BSPP/G). Loopt de lijn zichtbaar schuin naar het uiteinde toe, dan is het conisch (BSPT/R of NPT).
3. Tel de gangen over een inch	19 gangen per inch bij 1/4″ en 3/8″ wijst op BSP; 18 gangen bij 1/4″ en 3/8″ wijst op NPT. Tellen over 25 mm is nauwkeurig genoeg om het onderscheid te maken.
4. Kijk naar de afdichting	Zit er een O-ring of vlakke ring onder de kop, dan is de verbinding op cilindrisch draad ontworpen. Zit er restant van tape of pasta in de gangen, dan was het een conische verbinding.

Wat er in ons gamma zit

Een eerlijke telling over de volledige catalogus, zodat u weet waar u aan begint. De pneumatiek van Metal Work is Europees opgebouwd, en dat is aan de draadvormen te zien.

Draadvorm en maat	Wat u ervan terugvindt in het assortiment
BSPP (G)	Verreweg de hoofdmoot: ruim 220 vermeldingen in productnamen en aansluitgegevens. Dit is de standaard op de cilinders, ventielen en luchtverzorging.
BSPT (R)	Ruim 50 vermeldingen, vooral bij inschroefdelen van fittingen waar de conische uitvoering gangbaar is – herkenbaar aan de toevoeging “conisch” in de uitvoering.
NPT	Zeldzaam: een handvol vermeldingen. Werkt u met Amerikaanse machines, meld dat dan bij uw aanvraag – dan zoeken we de juiste overgang mee uit.
Gangbare maten	1/4″ en 1/8″ domineren (elk ruim 150 vermeldingen), gevolgd door 3/8″ en 1/2″. Daarnaast 3/4″, 1″ en de metrische maten M5 en M7 op de kleinste componenten.

Drie fouten die we in de praktijk het vaakst zien

Tape op een BSPP-verbinding. Het draad is niet ontworpen om te dichten; de tape schuift op en komt als losse sliert in de leiding terecht, waar hij een ventiel of een smoorschroef verstopt. Gebruik de meegeleverde ring.

Te veel tape op een conische verbinding. Meer dan ongeveer drie wikkelingen zet de poort onder trekspanning. Bij een gietijzeren of aluminium huis scheurt die dan – soms pas weken later.

Een verloopring stapelen. Twee of drie verlopers achter elkaar om van 1/2″ naar 1/8″ te komen levert een lange, dunne doorlaat met vier extra lekpaden. Neem één verloopring in de juiste sprong; ze staan bij de draadnippels en draadfittingen.

Kort samengevat

Cilindrisch draad (BSPP/G) dicht af op een ring, conisch draad (BSPT/R en NPT) op het draad zelf. BSPP en BSPT passen in elkaar maar gedragen zich anders; NPT hoort er niet tussen. Meet de buitendiameter, leg er een liniaal langs, tel de gangen – drie handelingen die u een lek besparen dat u later met apparatuur moet gaan zoeken. Bouwt u een nieuw net op, lees dan ook hoe u een persluchtnet aanlegt; zoekt u de onderdelen zelf, dan staan alle types bij elkaar op persluchtfittingen en koppelingen en de insteekvarianten bij de push-in persluchtkoppelingen.

Werkt u met steekfittingen, lees dan ook hoe u een push-in fitting kiest en lekvrij monteert.